Dược liệu kích thích tiêu hóa

Thạch sùng

Còn gọi là Mối rách, Thủ cung, Thiên long, Bích cung, Hát hổ, Bích hổ.

Tên khoa học : Hemidactylus frenatus Schlegel.

Họ : Tắc kè Gekkonidae.

thach sung Thạch sùng

Đặc điểm thực vật

Thạch sùng có nhiều loại. Người ta thường dùng tât cả những con có màu trắng bắt được trên tường và trần nhà. Thông thường nhất có con Thạch sùng Hemidactylus frenatus Schlegel. Con này toàn thân (cả đuôi) dài chừng 8-12cm, trông giống con Tắc kè hay con Thằn lằn nhưng nhỏ hơn, mắt dọc, lưỡi dài hay thè ra khỏi miệng để bắt những con sâu bọ nhỏ như ruồi, muỗi, nhện mà ăn. Thân nhẵn hay hơi có vảy rất nhỏ, lưng màu tro hay tro vàng, bụng màu trắng hay vàng trắng 4 chân có những màng dính để bám chắc trên tường mà đi, đuôi có thể đứt rồi lại mọc lại sau một thời gian.

Con Thạch sùng sống hoang khắp nơi ở những vùng nhiệt đới.

Có khi người ta dùng sống, nhưng cũng có thể sấy khô để dành dùng dần.

Nếu bảo quản, cần giữ nơi thật khô ráo vì rất dễ sinh sâu mọt. Nên để trong hộp kín đựng vôi sống. Khi vôi tả rồi lại thay vôi khác.

Thành phần hóa học

Năm 1970, Trần Huyền Trân đã chiết được từ thạch sùng một chất béo với tỷ lệ 11,92% trong con non, 15,38% trong con đực trưởng thành, 15,97% trong con cái trưởng thành. Chất béo này có chỉ số iốt 61.

Bằng sắc ký lớp mỏng so sánh với mẫu, đã thấy trong chất béo có lexitin, lyzolexitin, sphingomyenlin và xephalin, cardiolipin, photphatidylserin và photphatidylinontola.

So sánh bản sắc ký của chất béo chiết ở Thạch sùng với chất béo chiết ở Tắc kè thì thấy hai loại này có những vết những Rf rất giống nhau. Tác giả đi đến kết luận hy vọng có thể dùng Thạch sùng thay cho Tắc kè ở một số trường hợp và trên thực tê nhân dân cũng đã dùng Tắc kè và Thạch sùng để điều trị một số bệnh tương tự.

Công dụng

Dùng làm thuốc với tên Thủ cung. Tính chất ghi trong sách cổ, vị mặn, tính hàn, hơi có độc, vào 2 kinh tâm và can. Có tác dụng trừ phong, chữa đau các khớp xương, trúng phong, trị cam lỵ trẻ con và tiêu hòn cục, kinh giản, tràng nhạc, rắn rết cắn.

Trên thực tế ở Việt Nam thường chỉ thấy dùng chữa bệnh tràng nhạc (lao hạch) bằng cách bắt Thạch sùng cho vào chuối mà nuốt sống.

Nhân dân Trung Quốc dùng Thạch sùng dưới hình thức phơi hay sấy khô tán bột mà uống chữa mụn nhọt, thần kinh suy nhược, bệnh về dạ dày, ruột, tiêu hóa kém, kém ăn, bán thân bất toại, viêm khớp mãn tính, đau thần kinh, nhức đầu kinh niên mà không rõ