Dược liệu kích thích tiêu hóa

Đại hoàng

dai hoang Đại hoàng

Còn gọi là Xuyên đại hoàng, Tướng quân.

Tên khoa học: Rheum sp.

Họ: Rau răm Polygonaceae.

Đặc điểm thực vật

Chưởng diệp đại hoàng Rheum palmatum L . là một cây sống lâu năm, rễ thô, to, thân cao tới 2m, giữa rỗng, mặt thân nhẵn. Lá ở dưới to dài, có cuống dài, phiến lá hình tim cắt thành 3-7 thùy, mép thùy hơi có răng cưa hoặc hơi cắt, lá ở phía trên thân nhỏ hơn. Cụm hoa mọc thành chum khi còn non, hoa có màu tím đỏ. Cây này chủ yếu mọc hoang và một phần được trồng ở Tứ Xuyên, Cam Túc (Trung Quốc).

Đường cổ đặc đại hoàng Rheum tanguticum Maxim ex Regel cũng là một cây sống lâu năm, cao tới 2m, lá có phiến cắt rất sâu thành thùy. Mọc hoang ở Tứ Xuyên, Thanh Hải, Cam Túc.

Cây dược dụng đại hoàng Rheum officinale Baill. cũng là một cây sống lâu năm, nhưng thấp hơn, chỉ cao chừng 1,5m. Lá mọc so le có cuống dài, phiến lá hình trứng phía cuống hình tim, đường kính 40-70cm, phiến không chia thùy mà chỉ cắt sâu chừng ¼. Hoa màu xanh nhạt hay vàng trắng nhạt.

Những loài đại hoàng đang được di thực vào nước ta. Cây mọc tốt, ưa khí hậu ẩm mát, độ cao trên 1.000m thì thích hợp hơn.

Thành phần hóa học

Trong đại hoàng có hai loại hoạt chất tác dụng trái ngược nhau:

- Loại hoạt chất có tính chất thu liễm là hợp chất có tannin.

- Loại hoạt chất có tác dụng tẩy: Rheoanthraglucozit.

Công dụng

Được dùng trong cả đông y và tây y. Theo tài liệu cổ đại hoàng vị đắng tính hàn, vào 5 kinh tỳ, vị, can, tâm bào và đại trường. Có tác dụng hạ vị tràng tích trệ, tả huyết phận thực nhiệt hạ ứ huyết, phá trưng hà (kết bang ở bụng) hàn thủy.

Dùng chữa hạ lỵ, ứ huyết, kinh bế thủy thũng, thấp nhiệt gây vàng da, ung thũng đinh độc. Hiện nay dùng với liều nhẹ làm thuốc giúp tiêu hóa, chữa kém ăn, ăn không tiêu, vàng da, hay đau bụng. Dùng với liều cao làm thuốc tẩy nhẹ, dùng cho người đầy bụng, đi lỵ, hoàng đản (da và mắt vàng).