Dược liệu nhuận tràng

Tên khoa học: Prunus armeniaca L.

Họ: Hoa hồng Rosaceae

mo Mơ

Đặc điểm thực vật:

Là loại cây nhỏ, cao 4-5m. Lá mọc so le, cuống phiến lá hình bầu dục, nhọn ở đầu, mép lá có răng cưa nhỏ. Cuối mùa đông ra hoa có 5 sắc trắng hoặc màu hồng, mùi thơm. Quả chin vào tháng 3-4. Là một loại quả hạch, hình cầu, màu vàng xanh: có nhiều thịt trong có 1 hạt.

Mọc hoang và được trồng nhiều nhất ở Hà Tây, Nam Định, Hà Nam, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh. Còn mọc ở Acmênia, Trung Quốc, Nhật Bản

Hái vào tháng 3-4 khi quả mơ chin vỏ vàng hái về tãi mỏng.

Chế bạch mai hay diêm mai. Khi quả Mơ phơi đã héo, dùng muối xát đều, sau đó bỏ vào vại sành muối như muối cà (không đổ nước), muối 3 ngày 3 đêm thì vớt ra, phơi cho tái, rồi cho vào vại muối lại lần thứ hai, thêm 1 ngày 1 đêm, rồi phơi cho thật khô. Muối thấm vào quả Mơ kết tinh thành một lớp trắng trắng nên gọi là bạch Mơ, còn gọi là ô mai muối.

Chế ô mai: Hái những quả Mơ thật già đem về tãi mỏng ở những nơi mát trong 3 ngày cho héo, sau đó đun nước sôi, cho quả Mơ vào cho đến khi mơ nhăn lại, cho vào chõ rồi đồ rồi lại phơi. Làm như vậy 6-7 lần cho đến khi quả Mơ đen lại là được.

Chế ô mai cam thảo: Có khi người ta thêm vào Mơ gừng, cam thảo và muối cũng gọi là ô mai.

Chế nước cất hạt mơ:

Hạt mơ (nhân): 1200g

Nước lã  2.000ml

Cồn 90o vừa đủ

Nước cất vừa đủ

Giã nhân hạt mơ, ép bỏ dầu. Cho bã vào nồi cất thêm nước lã vào. Khuấy đều. Để yên hai giờ trở lên. Cất lấy hơi nước. Đầu ống dẫn hơi được nhúng vào bình trong đó đã chứa sẵn chừng 300ml cồn 90o. Cất được tất cả cồn và nước chừng 900ml thì thôi. Lấy một ít nước này, định lượng axit xyanhydric. Dùng một hỗn hợp một phần cồn và 3 phần nước cất (theo thể tích) pha thêm vào chỗ cất được cứ 100ml có 0,10g axit xyanhydric như vậy ta được nước cất hạt mơ làm thuốc.

Chế rượu mơ: Mơ chín mua về rửa sạch, để ráo nước. Cho vào bình đậy nút kín, cứ một cân mơ thêm 1lít rượu 50o. Ngâm trong thời gian một tháng trở lên. Gạn lấy rượu này, thêm vào bã còn lại 1 lít rượu 50o. Lại ngâm 1 tháng trở lên. Gạn lấy rượu, những quả mơ còn lại có thể ướp muối làm ô mai như trên.

Thành phần hóa học

Thịt quả Mơ có 2,5% axít trong đó chủ yếu gồm axít xitric, axit tactric, 27% chất đường (chủ yếu là sacaroza), dextrin, tinh bột, quexetin, vitamin C, tannin, pectin, carotene.

Nhân hạt Mơ chứa 35-40% chất dầu (dầu hạnh nhân) và 3% amygdalin và men emunsin. Men Emunsin gồm 2 men là men amydalaza và men prunaza. Amydalaza chịu tác dụng của men emunsin cho axit xyanhydric, andehyt benzoic hay benzandehyt và glucoza.

Dầu hạt mơ hay dầu hạnh nhân có tỷ trọng 0,91-0,92, chỉ số xà phòng 188-198, chỉ số iốt 100-108. Thành phần chủ yếu của dầu hạt mơ là axit oleic và axit linoleic.

Công dụng

Nước cất hạt Mơ có độc, dùng phải cẩn thận. Chữa ho, khó thở, nôn mửa, đau dạ dày.

Ô mai làm thuốc chữa ho, trừ đờm, hen xuyễn, khó thở, phù thũng. Ngậm hoặc sắc uống.

Dầu hạt Mơ làm thuốc bổ, thuốc nhuận tràng với liều 5-15ml dùng dưới hình thức thuốc sữa; làm thuốc bô trừ nẻ, bôi cho tóc trơn và bóng.

Rượu Mơ làm rượu bổ giúp cho ăn ngon cơm, đỡ khát nước. Có thể pha làm nước uống giải khát.