Dược liệu kích thích tiêu hóa

Mộc hương

2 vị chính :

- Quảng mộc hương còn gọi là Vân mộc hương (Radix Saussureae lappae) là rễ phơi hay sấy khô của cây Vân mộc hương (Saussurea lappa Clarke) thuộc họ Cúc Asteraceae.

- Thổ mộc hương còn gọi là Hoang hoa thái (Radix Helnii) là rễ phơi hay sấy khô của cây Thổ mộc hương (Inula helenium L.) cũng thuộc họ Cúc Asteraceae.

moc huong Mộc hương

Đặc điểm thực vật

Cây quảng mỗ hương là một cây sống lâu năm, rễ to mẫm, đường kính có thể đạt tới hơn 5cm, vỏ ngoài màu nâu nhạt. Phía gốc có lá hình 3 cạnh tròn, dài 12-30cm, rộng 6-15cm, cuống dài 20-30cm có dìa, mép lá nguyên và hơi lượn sóng, hai mặt đều có lông, mặt dưới nhiều hơn. Trên thân cũng có lá hình 3 cạnh, nhưng càng lên trên kích thước lá càng nhỏ dần, mép có răng cưa, cuống lá càng lên cao càng ngắn lại, phía trên cùng lá gần như không cuống hay có khi ôm lấy thân cây. Hoa hình đầu, màu lam tím. Quả bế, hơi dẹt, và cong queo, màu nâu nhạt, có những đốm tím. Mùa hoa vào các tháng 7-9, mùa quả vào tháng 8-10.

Cây thổ mộc hương cũng là một cây sống lâu năm, cao 0,5-1,5m. Phía gốc lá to, dài tới 40cm, trên thân có lá mọc so le nhỏ hơn, dài 10-30cm, phía cuống có hai tai ôm lấy thân, mép có răng cưa không đều. Cụm hoa hình đầu, hoa màu vàng. Quả bế, dài 4mm, trên có vân dọc.

Thành phần hóa học

Trong Vân mộc hương hay Quảng mộc hương có 1-2,8% tinh dầu, 6% chất nhựa sausurin (ancaloit) và 18% chất inulin.

Trong Thổ mộc hương có 40% inulin, do đó tên khoa học của nó là Inula helenium. Tuy nhiên tỷ lệ inulin thay đổi theo mùa. Helenium là một lactonisoalantic. Nếu ép chất sánh đó vào giữa 2 tờ giấy nhấm, chất alantol bị hút đi, còn lại chất helenin thô.

Công dụng

Mộc hương vị cay, đắng tính ôn, vào 3 kinh phế, can và tỳ. Có tác dụng kiện tỳ hòa vị, điều khí chỉ thống, an thai, chữa ngực bụng đầy, đau, tả lỵ, nôn mửa, lỵ cấp hậu trọng.

Vân mộc hương thuốc giúp tiêu hóa, bổ dạ dày, mạnh tim, trừ đờm, đặc biệt hay dùng trong trường hợp hơi đầy lên ngực, hay ợ. Còn có tác dụng chữa đau bụng đi lỵ, cho vào quần áo đề phòng nhậy khỏi cắn.

Thổ mộc hương làm thuốc giúp tiêu hóa, ăn ngon cơm, thông tiểu, chữa ho, bạch đới, thiếu máu. Đối với người lao, Thổ mộc hương làm giảm ho, đỡ đau ngực, ăn ngon hơn.

Hoạt chất helenin có tác dụng kích thích tiết mật trực tiếp và mạnh, dùng trong những trường hợp kém gan, sung huyết gan, vàng da.