Dược liệu trị táo bón

Thạch

Còn gọi là Quỳnh chi.

Tên khoa học: agar, agar-agar.

Họ: Thạch hoa thái Gelidiaceae lớp hồng tảo (Rhodophyceae).

Một số nguyên liệu chế thạch:

1 Thạch

Thạch là một chất nhầy phơi khô chế từ một số hồng tảo như nhiều loại rau câu (Gracilaria sp.) của ta hoặc một loại hồng tảo gọi là thạch hoa thái gelidium amensii Lamour.

Trong các chi đó, chi Gelidium cho nhiều thạch nhất. Sau đây chỉ giới thiệu một số thường gặp:

Thạch hoa thái là loài được dùng chế thạch ở Trung Quốc và Nhật Bản. Qua nghiên cứu sự phân bố loại này trên thế giới chúng tôi cho rằng có thể gặp nó ở nước ta vào một loại rau câu, nhưng chưa chắc chắn. Tản hình lá màu hồng tím, phân chia trên một mặt phẳng hình lông chim hai lần giống như san hô, cành nhỏ rộng 2-3cm.

Thạch hoa thái thường mọc ở trên mặt đá ngầm sâu chừng 3-10cm. Thông thường vào mùa hạ và thu, người ta dùng một loài cào đặc biệt để lôi lên bờ, rửa sạch, phơi nắng nhiều ngày để tẩy trắng và phơi khô. Chờ đến những ngày thật rét mới đem nấu thạch.

Rau câu của ta hiện mới tạm xác định theo tài liệu cũ là Gracilaria. Nhưng như trên đã nói, có thể một loại rau câu của ta thuộc loài Gelidium amensii (thạch hoa thái). Hiện nay, người ta tạm chia rau câu nước ta ra làm hai loại: loại sinh trưởng ở các vùng có rạn đá ngầm ngoài biển và loại sinh trưởng ở các vịnh, cửa lạch có nước ngọt chảy về.

Trong loại sinh trưởng ở vùng đá ngầm ngoài biển, người ta lại gọi tên khác tùy theo hình dáng và nơi mọc như rau câu chân vịt (giống chân con vịt), còn gọi là rau câu kỳ lân, rau câu đá. Loại này thường mọc ở nước sâu 2-7m, trên các tảng đá san hô, tảng đá thường nơi có nước thủy triều chảy thông suốt. Rau câu loại này khi thì hình bán trụ, khi thì dẹt, khi lại nhỏ như tơ trên đầu, nhọn như kim lại rất dài.

Rau câu bể này phân bố khắp ở các tỉnh có nhiều rạn đá nhưng đáng kể nhất là từ Nam Định trở vào, nhiều nhất vùng Quỳnh Lưu (Nghệ An).

Loại sinh trưởng ở vịnh, cửa lạch gọi là vùng nước lợ thường gọi là rau câu đông, rau vai đen, rau câu ống. Màu sắc thay đổi từ hung hung đỏ, xanh, vàng tím, trắng.

Vào tháng 3-10 dương lịch, người ta thu hoạch rau câu. Thường người ta chờ thủy triều xuống rồi dùng tay hớt hay dùng cào để cào, vùng nước sâu thid lặn xuống mà cào lấy.

Thành phần hóa học

Thành phần chủ yếu của Thạch là muốn canxi của phức chất giữa axit sunfuric và hydrat cacbon R (O-SO 2 -O)Ca.

Thủy phân bằng HCl loãng đun sôi, sẽ được một dung dịch trong (gồm Galactoza và một ít axit sunfuric).

Trong Thạch còn có một tỷ lệ rất thấp protit (1-2%), chưa đủ để tỏa ammoniac khi đun với NaOH khan do đó có thể phân biệt Thạch với cao động vật.

Công dụng

- Chữa táo bón: khi uống Thạch vào trong cơ thể, thạch sẽ hút nước, phồng lên, làm cho thể tích phân trong ruột lớn lên, gây một môi trường rất tốt cho trực trùng ruột phát triển, trực trùng này đóng vai trò rất quan trọng trong sự co bóp của ruột già.

- Làm thực phẩm: Món ăn mát, ăn với nước đường làm xiro, làm kem, bảo quản thịt, giả làm chất nhầy trong quả.

- Trong kỹ nghệ hồ vải, hồ giấy, làm môi trường cấy vi trùng, tốt hơn gelatin vì cùng một lượng như gelatin cho môi trường nhiều gấp 10 lần, ở nhiệt độ dưới 70 o vẫn cứng đặc.