Dược liệu nhuận tràng

Vừng

vung Vừng

Tên khoa học: Sesamum orientale L. Sesamum indicum Dc. Sesamum lutrum Retz.

Họ: Vừng Pedaliaceae.

Đặc điểm thực vật :

Là một loại cây nhỏ, thân có nhiều lông, cao chừng 0,6m, sống hằng năm. Lá mọc đối, đơn, không có lá kèm, nguyên, có cuống. Hoa trắng mọc đơn độc ở kẽ lá, lưỡng tính, không đều, có cuống ngắn. Đài hơi hợp ở gốc. Tràng hình ống loe ra thành hai môi, môi dưới gồm 3 thùy, môi trên 2 thùy, 4 nhị, 2 to, 2 nhỏ, 2 lá noãn, đầu nhụy có 2 nuốm, bầu có vách giả chia thành 4 ô, mỗi ô chứa một dãy dọc nhiều noãn. Quả nang dài, 4 ô mở thành 4 mảnh. Nhiều hạt nhỏ màu vàng hay nâu đen. Lá mầm chứa nhiều dầu.

Vừng được trồng ở khắp nơi trong nước ta để lấy hạt ăn và để xuất cảng. Ngoài ra những nước khác như Campuchia, Lào, Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Tiêu Á, miền nam Liên Xô cũ, Rumani, Hy Lạp đều trồng.

Vào tháng 7,8,9 người ta cắt toàn cây về phơi khô đập lấy hạt, phơi khô, loại bỏ tạp chất.

Vừng đen hay vàng đều dùng làm thuốc được, thường chỉ hay dùng Vừng đen. Còn dầu thì ép từ Vừng đen hay vàng đều dùng được.

Thành phần hóa học :

Trong hạt Vừng có từ 40-50% dầu, có khi lên tới 60%. Ngoài ra còn chừng 5-6% nước, 20-22% chất protein, 5% tro, trong đó có 1,7mg đồng, 1% canxi oxalate, 6,3-8,8% chất không có nitơ, pentoza, lexitin, phytin và cholin.

Dầu vừng chứa khoảng 12-16% axit đặc, 75-80% axit lỏng. Phần không xà phòng hóa được chiếm 0,9-1,7% và chừng 1% lexitin.

Công dụng :

Trong tây y dùng dầu Vừng thay dầu ô liu để chế thuốc tiêm, thuốc cao dán nhọt.

Đông y coi dầu Vừng và Vừng là một vị thuốc bổ, nhuận tràng, lợi sữa. Trong các sách cổ đông y người ta viết về Vừng như sau: Vừng có vị ngọt, tính bình, không độc, vào 4 kinh phế, tỳ, can và thận, có tác dụng ích gan, bổ thận, nuôi huyết, nhuận táo, lá thuốc tư dưỡng cường tráng, chủ trị thương phong, hư nhược, bổ ngũ tạng, ích khí lực, đầy tủy não, bền gân cốt, sáng tai mắt, quên đói, sống lâu. Thường dùng nấu với muối chì và các vị thuốc khác làm thuốc cao dán nhọt.

Dầu Vừng là một thực phẩm quý và còn dùng để chế xà phòng, dầu máy.

Khô dầu Vừng có thể dùng làm phân bón, thức ăn cho súc vật, nuôi cá.

Hoa Vừng ngâm vào nước đắp lên mắt đau làm mát mắt, dịu đau.

Nước sắc lá và rễ Vừng được nhân dân Ấn Độ, Trung Quốc làm thuốc mọc tóc và giữ cho tóc được đen lâu.