Dược liệu trị nôn, gây nôn

Xương bồ

Còn gọi là Thạch xương bồ: thân rễ phơi khô của cây Thạch xương bồ, Thủy xương bồ: thân rễ phơi khô của cây Thủy xương bồ

Tên khoa học : Acorus gramineus Soland: Acorus calamus L.

Họ : Ráy Araceae.

817135 Xương bồ

Đặc điểm thực vật :

Thạch xương bồ là một loại cỏ sống lâu năm, có thân rễ mọc ngang, đường kính to bằng ngón tay, có nhiều đốt, trên có những sẹo lá. Lá mọc đứng hình dải chỉ có gân giữa. Hoa mọc thành bông mo ở đầu một cán dẹt dài 10-30cm, cán này được phủ bởi một lá bắc, lá bắc này dài 7-20cm, rộng 2-4mm vượt cao hơn cụm hoa rất nhiểu, làm cho cụm hoa trông như lệch sang một bên. Quả mọng màu đỏ nhạt, một ngăn, có thành gần như khô. Quanh hạt có một chất gôm nhâỳ.

Thủy xương bồ cũng giống Thạch xương bồ nhưng to vào cao hơn. Lá dài 50-150cm, rộng 6-30mm. Lá bắc của cán ho so với loài trước cũng dài hơn. Cụm hoa mọc thành bông mẫm, so với cụm hoa trên cũng to và ngắn hơn. Mùa hoa tháng 5-7, mùa quả tháng 6-8.

Trồng và mọc hoang nhiều vùng miền núi phía Bắc nước ta và Trung Quốc thường ở những khe đá, khe suối, chỗ mát. Có thể thu hái quanh năm, nhưng tốt hơn hết là mùa thu vào tháng 8-9.

Thành phần hóa học :

Thạch xương bồ có 0,5-0,8% tinh dầu, trong tinh dầu có 86% asaron C 12­ H­ 16 O 3 . Ngoài ra còn có một chất phenol và axit béo.

Trong tinh dầu có tỉ trọng 1,058 ở 15 o , chỉ số xà phòng 1,3, chỉ số este 5,79, độ sôi 140-160 o ở 6mm thủy ngân.

Trong Thủy xương bồ có 1,5-3,5% tinh dầu, trong đó thành phần chủ yếu là asaron, asarylandehyt. Ngoài ra còn có một glucozit đắng gọi là acorin và chất tanin.

Công dụng :

Dùng trong cả đông y và tây y.

Tính vị Xương bồ theo đông y: vị cay, tính ôn, vào 2 kinh tâm và can. Tác dụng chữa kém tiêu hóa, tẩy uế, khai khiếu, tuyên khí, trục đờm, dùng chữa thần kinh suy nhược,thông cửu khiếu, sáng tai mắt, ôn tràng vị, trị phong hàn tê thấp. Trẻ con sốt nóng nấu nước tắm khỏi. Phàm âm huyết không đủ, tinh hoạt, ra nhiều mồ hôi cấm dùng. Kỵ sắt, ghét ma hoàng, địa đởm, thịt dê, đường và mật.

Dùng ngoài làm thuốc trừ sâu bọ, chống chấy rận. Tại Malaixia người ta tán thân rễ xương bồ rắc vào gốc cây có mối. Còn dùng làm bột thuốc đánh răng.